“Daar heb ik geen tijd voor, hoor, met maar tien minuten per patiënt.” Dit is de reactie die ik vaak terugkrijg als ik met zorgverleners in het kader van Compassion for Care praat over het tonen van compassie, een onderdeel van patiëntgericht communiceren. Nederlandse huisartsen zijn sinds 1986 bijvoorbeeld veel zakelijker gaan communiceren met hun patiënten. Onderzoek toont echter aan dat het tijdsargument niet klopt. Patiëntgerichte communicatie kan in het hele traject inclusief vervolgconsulten zelfs tijd opleveren.
Patiëntgericht communiceren is communiceren via een model waarin de ziektegerichte benadering (biomedisch artsperspectief) en de klachtgerichte benadering (ervaringsgericht patiëntperspectief) zijn geïntegreerd. Het biedt de patiënt ruimte om te vertellen hoe hij zijn ziekte ervaart en hoe hij ermee omgaat. Zijn gedachten, gevoelens, ideeën, zorgen, verwachtingen en eerdere ervaringen. En ook de beschikbare mantelzorg en de gedachten, gevoelens, ideeën, zorgen en verwachtingen van die mantelzorgers. Alles is belangrijk bij de diagnose en bepaling van de vervolgstappen.
Huisarts zakelijker
Onderzoek van Jozien Bensing et al. (2008) toont aan dat huisartsen zich in 2002 veel zakelijker zijn gaan opstellen ten opzichte van 1986. Ze geven weliswaar meer informatie, hiertoe verplicht door de WGBO, maar stellen veel minder (psychosociale) vragen. Hun communicatiestijl is meer biomedisch en taakgericht geworden. Bensing et al. noemen als een van de mogelijke oorzaken hiervoor de opkomst van protocollaire en evidence-based geneeskunde. Ook wijzen zij op de opkomst van de computer in de spreekkamer die mogelijk een remmend effect op de dialoog kan hebben. Vooral als de arts tijdens het gesprek meteen aantekeningen maakt in de computer. Mogelijk in reactie op het zakelijker gedrag van artsen zijn patiënten minder gaan praten, minder vragen gaan stellen en minder zorgen gaan uiten. Dit onderzoek zal vast niet anders uitpakken als het wordt uitgevoerd onder voor medisch specialisten en andere zorgverleners.
Investering: 0,7 minuut!
In 1985 bekeek Stewart 133 gesprekken van huisartsen. Zij vergeleek de patiëntgerichtheid van de gesprekken met de duur ervan. Bij een lage patiëntgerichtheid duurden de gesprekken gemiddeld 7,8 minuten. Bij gemiddelde patiëntgerichtheid duurden ze 10,9 minuten en bij hoge patiëntgerichtheid 8,5 minuten. Haar conclusie was dat artsen waarschijnlijk meer tijd nodig hebben als ze nog in de trainingsfase zitten om patiëntgericht te gaan communiceren. Als ze het eenmaal kunnen, zijn ze nauwelijks extra tijd kwijt, namelijk slechts 0,7 minuut.
Levinson et al. (2000) toonden aan dat consulten bij de huisarts of bij de chirurg langer duurden als zij de emotionele signalen van de patiënt niet opmerkten. Deden ze dit wel en reageerden ze daar ook op, dan duurde het gesprek korter.
Abdel-Tawab en Roter (2002) vonden eveneens dat gesprekken met een meer patiëntgerichte benadering ongeveer een minuut langer duurden dan artsgerichte consulten. Maar ze leverden wel een grotere patiënttevredenheid en therapietrouw op.
Tijdswinst lange termijn
De kans is groot dat als in deze onderzoeken vervolgconsulten meegenomen zouden zijn, de tijdswinst heel wel in de serie consulten zou zijn gevonden. Wanneer een patiënt tijdens het eerste consult voldoende de gelegenheid krijgt zijn emoties te uiten, leidt dit zeer waarschijnlijk tot minder misverstanden, een betere diagnose, minder doorverwijzingen en minder vervolgconsulten. En dat leidt weer tot grotere patiënttevredenheid en therapietrouw. De hobbel om patiëntgericht te gaan communiceren lijkt dus meer te zitten in de perceptie van de tijdsdruk dan in de werkelijkheid. Tegelijkertijd maakt de verzakelijking in de zorg het hard nodig om zorgbreed de stap naar deze vorm van communicatie te gaan zetten.
NB. Als bron voor dit blog heb ik het zeer praktische en volledige boek van psychiater Remke van Staveren gebruikt: Patiëntgericht communiceren, Gids voor de medische praktijk, De Tijdstroom 2010. Een aanrader voor studenten en praktiserende zorgverleners. In dit boek vind je ook de literatuurverwijzingen naar de in dit artikel aangehaalde onderzoeken.
Dit blog eerder is gepubliceerd op Zorgelijkjes
Het zou mooi zijn als ook specialisten leren meer patiëntgericht te communiceren. Zij nemen het niet altijd even nauw met het verstrekken van informatie betreffende op stapel staande medische ingrepen, soms met verstrekkende gevolgen. Ik probeer hier middels een petitie iets aan te veranderen. Steun mijn initiatief en onderteken de petitie http://petities.nl/petitie/schriftelijke-informatieplicht-voor-artsen-bij-medische-ingrepen
Ik ben op zoek naar contact met dokter Buijs via het internet.
Mijn ouders zijn patient of zo u wilt client bij hem. Ik maak mij zorgen om de situatie van hen. Telefonisch contact vind ik te onrustig, maar ik zou graag van gedachten willen wisselen, over wat voor hen de mogelijkheden zijn. Ik zelf woon aan de andere kant van het land en ben hun enige dochter.
Ik hoop op deze manier contact te kunnen leggen.
Door een open luisterhouding verbetert de communicatie ter plekke en daarmee commitment bij de patient.
Door te luisteren en samen te werken met de patient ontstaat er therapietrouw.
Als de patient zich gehoord voelt en er therapietrouw is., dan zullen vervolgconsulten veel minder zijn. De therapie sluit aan, mbv. zelfmanagement
En voor de patient: betere zorg met meer kans op gezondheid.
Als dat geen geld oplevert…
Helemaal eens. Patiëntgerichte benadering kost tijd. Uitleg kost tijd, ingaan op gevoelens kost tijd. En is van onschatbare waarde voor zowel patiënt als voor behandelaar. Denk er ook aan dat slechts de helft (of minder) van een consult onthouden wordt. Zorg er dus ook voor dat patiënten van te voren en achteraf goede informatie krijgen. Dan heb je meer tijd over voor praten OVER de informatie en invloed in plaats van zakelijke informatie overdracht.
Daarvoor is BetrouwbareBron.nl ontstaan en wordt daarom ook gesteund door de NPCF.